८ लाखबाट १४ अर्बको पुँजीसम्म : नेपाल बैंकको ८९ वर्षे ऐतिहासिक यात्रा



काठमाडौं,३० कार्तिक । नेपालको आधुनिक बैंकिङ प्रणालीको जग बसाल्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको नेपाल बैंक लिमिटेडले स्थापनाको ८९ वर्ष पूरा गरेको छ। वि.सं. १९९४ कात्तिक ३० गते स्थापना भएको बैंक ९०औँ वर्षमा प्रवेश गरेको छ। सामान्य बैंकिङ कारोबारसमेत नयाँ अभ्यासका रूपमा रहेको समयबाट सुरु भएको बैंकले आज मुलुकको वित्तीय क्षेत्रमा आफ्नो छुट्टै पहिचान स्थापित गरेको छ।

१० जना लगानीकर्ताको पहलमा सार्वजनिक–निजी साझेदारीको अवधारणाअनुसार स्थापना भएको बैंकले ८ लाख ४२ हजार रुपैयाँ चुक्ता पुँजीबाट आफ्नो यात्रा थालेको थियो। झन्डै नौ दशकको अवधिमा बैंकको चुक्ता पुँजी बढेर १४ अर्ब ६९ करोड ४० लाख रुपैयाँ पुगेको छ। यो परिवर्तन बैंकको संस्थागत विस्तारसँगै नेपालको बैंकिङ क्षेत्रले हासिल गरेको प्रगतिका रूपमा पनि हेरिएको छ।

नेपाल बैंकको इतिहास केवल एउटा वित्तीय संस्थाको विकाससँग मात्र जोडिएको छैन। नेपालको मौद्रिक प्रणाली र आधुनिक अर्थतन्त्रको विकासमा समेत यसको भूमिका उल्लेखनीय छ। नेपाल राष्ट्र बैंक स्थापना हुनुअघि करिब दुई दशकसम्म केन्द्रीय बैंकको जिम्मेवारीसमेत सम्हालेको यस संस्थाले मुलुकको बैंकिङ अभ्यासलाई संस्थागत बनाउन योगदान दिएको थियो।

वि.सं. २००२ मा नेपाल सरकारले पहिलोपटक कागजी नोट प्रचलनमा ल्याउँदा मुद्रा व्यवस्थापन तथा बैंकिङ प्रणालीप्रति जनविश्वास अभिवृद्धि गर्न नेपाल बैंकले सहयोगी भूमिका निर्वाह गरेको थियो। पछि नेपाल राष्ट्र बैंक स्थापना भएपछि केन्द्रीय बैंकिङ जिम्मेवारी हस्तान्तरण भए पनि वाणिज्य बैंकका रूपमा यसको यात्रा निरन्तर अघि बढ्यो।

वित्तीय कारोबारमा उल्लेख्य विस्तार

बैंकको पछिल्लो वित्तीय विवरणले यसको व्यावसायिक आकार र पहुँच विस्तार भएको देखाउँछ। बैंकमा कुल ४ खर्ब १६ अर्ब रुपैयाँ निक्षेप संकलन भएको छ भने २ खर्ब ६२ अर्ब रुपैयाँ कर्जा लगानी रहेको छ। बैंकको कुल नेटवर्थ ४२ अर्ब २७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। त्यस्तै, जगेडा कोषमा २७ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँ सञ्चित रहेको छ।

बैंकको पुँजी पर्याप्तता अनुपात १३.६६ प्रतिशत र कर्जा–निक्षेप अनुपात ६२.८५ प्रतिशत रहेको छ। निष्क्रिय कर्जाको अनुपात भने ४.१८ प्रतिशत रहेको विवरणमा उल्लेख छ।

प्रमुख कार्यकारी अधिकृत तिलकराज पाण्डेयका अनुसार समयअनुसार सेवा र कार्यशैलीमा परिवर्तन गर्दै बैंकले आफ्नो संस्थागत विश्वसनीयता कायम राखेको छ।

हाल नेपाल बैंकसँग २९ लाख २४ हजारभन्दा बढी ग्राहक आबद्ध छन्। देशका विभिन्न स्थानमा रहेका २३० शाखा, ५७ एक्सटेन्सन काउन्टर र २५० एटीएममार्फत बैंकले सेवा प्रदान गरिरहेको छ। बैंकमा करिब ३ हजार ६ सय कर्मचारी कार्यरत छन्।

मोबाइल बैंकिङ प्रयोगकर्ता १० लाख नाघे

बैंकिङ क्षेत्रमा प्रविधिको प्रयोग बढ्दै जाँदा नेपाल बैंकले पनि डिजिटल सेवालाई विस्तार गरेको छ। विगतमा सामान्य वित्तीय कारोबारका लागि समेत बैंकको शाखामा पुग्नुपर्ने बाध्यता रहेकामा अहिले मोबाइल बैंकिङ तथा डिजिटल भुक्तानीका माध्यमबाट विभिन्न सेवा लिन सकिने अवस्था बनेको छ।

बैंकका मोबाइल बैंकिङ प्रयोगकर्ताको संख्या १० लाखभन्दा बढी पुगेको छ। डिजिटल माध्यमबाट सेवा उपलब्ध गराउँदा ग्राहकलाई सहजता हुनुका साथै कारोबारमा लाग्ने समय र खर्चसमेत घटाउन सहयोग पुगेको छ।

विरासत जोगाउँदै प्रतिस्पर्धामा अघि बढ्नुपर्ने

नेपाल बैंकले लामो समयदेखि आर्जन गरेको जनविश्वासलाई कायम राख्नु र बदलिँदो बैंकिङ बजारमा आफूलाई थप प्रतिस्पर्धी बनाउनु अबको मुख्य चुनौती हो। विशेषगरी प्रविधिमा अभ्यस्त नयाँ पुस्तालाई आकर्षित गर्न आधुनिक, छिटो र सहज सेवा उपलब्ध गराउनुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।

बैंकिङ क्षेत्रमा निजी तथा अन्य वाणिज्य बैंकबीच प्रतिस्पर्धा बढिरहेको अवस्थामा सेवा गुणस्तर, डिजिटल सुरक्षा, ग्राहक सन्तुष्टि र व्यावसायिक दक्षतामा थप ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ।

स्थापनाका बेला ८ लाख ४२ हजार रुपैयाँ पुँजीबाट सुरु भएको नेपाल बैंकले आज अर्बौँको पुँजी, खर्बौँको निक्षेप र लाखौँ ग्राहकको विश्वास हासिल गर्नु आफैँमा ऐतिहासिक उपलब्धि हो। ९०औँ वर्षमा प्रवेश गर्दै गर्दा बैंकका लागि विगतको गौरवलाई मात्र सम्झनेभन्दा पनि त्यसलाई आगामी पुस्ताको विश्वासमा रूपान्तरण गर्नु महत्त्वपूर्ण हुनेछ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्