सिद्धार्थ गौतम
(प्रेसिडेन्ट, नेपाल डेमोक्रेसी युनियन)

दूरीभन्दा गहिरो सम्बन्ध
विश्वको नक्सामा नेपाल र जापान टाढा–टाढा देखिन्छन्। एकातिर विश्वको छाना भनिने हिमालहरूको काखमा अवस्थित नेपाल, अर्कोतिर प्रशान्त महासागरले घेरेको टापु राष्ट्र जापान। भौगोलिक दूरी हजारौं किलोमिटरको छ, तर मूल्य, दृष्टिकोण र मानवीय चेतनामा यी दुई राष्ट्र असाधारण रूपमा नजिक छन्। यो सम्बन्ध कुनै क्षणिक कूटनीतिक गठजोड होइन; यो विश्वास, आपसी सम्मान र साझा भविष्यप्रतिको अटल प्रतिबद्धतामा आधारित छ।

आजको विश्व शक्ति–राजनीति, ध्रुवीकरण र अनिश्चितताले ग्रस्त छ। यस्तो बेला नेपाल–जापान सम्बन्ध स्थिरता, शान्ति र परिणाममुखी मित्रताको एक उज्यालो उदाहरण बनेर उभिएको छ। यो मित्रताले दुवै देशका नागरिकका हृदयमा गहिरो तरङ्ग पैदा गर्छ—नेपालमा आशा र अवसरको, जापानमा भरोसा र स्थिरताको। जब हामी हिमालको शिर ठाडो पारेर उभिएको सगरमाथा हेर्छौं वा जापानको पवित्र फुजी पर्वतको शान्त सौन्दर्यमा हराउँछौं, ती दुवैले एउटै सन्देश दिन्छन्: प्रकृतिप्रतिको सम्मान र मानवीय संकल्पको बल। यही साझा भावनाले नेपाल र जापानलाई जोडेको छ—सागरभन्दा गहिरो, समयभन्दा बलियो सम्बन्ध।

ऐतिहासिक आधार: प्रजातान्त्रिक आत्माको साझेदारी
नेपाल र जापानबीच औपचारिक कूटनीतिक सम्बन्ध सन् १९५६ मा स्थापना भएको हो। यो सम्बन्ध एशियाली कूटनीतिक इतिहासमा एक अनुपम उदाहरण हो, किनकि यो शक्ति, दबाब वा स्वार्थमा होइन, पूर्ण आपसी सम्मान र दीर्घकालीन दृष्टिकोणमा आधारित छ। सम्बन्ध स्थापनापछि सन् १९६० को दशकदेखि जापानले नेपालको विकास यात्रामा निरन्तर साथ दिँदै आएको छ—पूर्वाधार, शिक्षा, स्वास्थ्य, मानव संसाधन विकास र विपद् व्यवस्थापनमा।

यो सहकार्यको मुख्य संस्था Japan International Cooperation Agency (JICA) हो, जसले सहायता मात्र होइन, क्षमता निर्माण र आत्मनिर्भरताको दर्शन नेपालमा स्थापित गरेको छ। हालका वर्षहरूमा JICA का परियोजनाहरूले नेपालका सडक, पुल, अस्पताल र विद्यालयहरूमा ठोस परिवर्तन ल्याएका छन्।

नेपाल र जापान दुवै प्रजातान्त्रिक राष्ट्र हुन्। जनताको सार्वभौमसत्ता, मानव अधिकार, कानुनी शासन, प्रेस स्वतन्त्रता र शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व यी दुवैका साझा मूल्य हुन्। यो सम्बन्धलाई थप संस्थागत बनाउन विभिन्न सन्धि–सम्झौताहरू भएका छन्। सन् २०२६ मा दुवै देशबीच कूटनीतिक सम्बन्धको ७० औं वार्षिकोत्सव मनाइँदैछ, जसले यो साझा यात्रालाई थप उज्यालो बनाउनेछ।

विकास सहकार्य: जीवनमा देखिने परिवर्तन
जापानी सहयोगले नेपालमा केवल सडक र पुल बनाएको छैन; यसले योजना निर्माण, मर्मत–सम्भार र संस्थागत जिम्मेवारीको संस्कृति पनि विकास गरेको छ। खानेपानी, सरसफाइ, स्वास्थ्य र शिक्षामा आएको सुधार दीर्घकालीन सोचको फल हो। नेपालका दुर्गम गाउँहरूमा जापानी सहयोगले बनाएका पूर्वाधारहरूले हजारौं जीवन परिवर्तन गरेका छन्।

सन् २०१५ को विनाशकारी भूकम्पपछि जापानले तत्काल राहतदेखि पुनर्निर्माणसम्म अथाह सहयोग गर्‍यो। हालका बाढी र अन्य विपद्हरूमा पनि जापानको तुरुन्त प्रतिक्रिया मित्रताको साँचो प्रमाण हो। यो सहयोग मौन तर गहिरो छ—बोल्दैन, तर परिणामले बोल्छ।

शिक्षा र मानव संसाधन: सम्बन्धको जीवन्त सेतु
जापानमा अध्ययन गरेका हजारौं नेपाली विद्यार्थीहरू आज नेपालको विकासका संवाहक बनेका छन्। हाल जापानमा २७०,००० भन्दा बढी नेपाली बसोबास गर्दैछन्, जसमध्ये हजारौं विद्यार्थी छन्। उनीहरूले सीप मात्र होइन, जापानी अनुशासन, इमानदारी र सार्वजनिक उत्तरदायित्वको संस्कृति पनि लिएर फर्किएका छन्। यो मानव पूँजी नेपाल–जापान सम्बन्धको सबैभन्दा बलियो र जीवन्त सेतु हो।

प्रविधि, उद्योग र नवप्रवर्तन: भविष्यको सहयात्रा
जापान प्रविधि र नवप्रवर्तनको विश्व नेता हो। नेपालको युवा जनशक्ति र प्राकृतिक स्रोतसँग जापानी प्रविधि जोडिएमा आर्थिक क्रान्ति सम्भव छ। कृषि प्रविधि, नवीकरणीय ऊर्जा, डिजिटल समाधान र साना–मझौला उद्योगहरू भविष्यका साझा क्षेत्र हुन्। यस्तो सहकार्यले दुवै देशलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउनेछ।

संस्कृति र साहित्य: आत्माको संवाद
नेपाल–जापान सम्बन्धको सबैभन्दा सुन्दर पक्ष सांस्कृतिक गहिराइ हो। गौतम बुद्धको जन्मस्थल लुम्बिनी नेपालमा छ—विश्व शान्तिको प्रतीक, जहाँ मायादेवी मन्दिर, अशोक स्तम्भ र अन्तर्राष्ट्रिय मठहरूले बुद्धको शान्ति सन्देश फैलाइरहेका छन्। यो पवित्र स्थलले जापानका लाखौं बौद्ध अनुयायीहरूलाई बारम्बार तान्छ। जापानमा बौद्ध धर्म गहिरो रूपमा जरा गाडेर बसेको छ—जेन बगैंचा, प्राचीन मन्दिरहरू र चेरी ब्लसमको शान्तिले बुद्ध दर्शनलाई जीवन्त बनाएका छन्।

बुद्ध दर्शन, शान्ति, प्रकृतिप्रतिको सम्मान र सौन्दर्य चेतना दुवै देशका साझा तत्व हुन्। हाइकु कविता र नेपाली साहित्यबीचको संवाद, कला–संगीतको आदान–प्रदानले यो सम्बन्धलाई भावनात्मक स्तरमा जोडेको छ। राजनीति बदलिँदा पनि संस्कृतिले जोडेको बन्धन अमर रहन्छ।

पर्यटन र जनस्तरीय मित्रता
नेपालको हिमाल, लुम्बिनीको अध्यात्म र शान्तिले जापानी पर्यटकलाई मोहित गर्छ; जापानको अनुशासन, इतिहास र आधुनिकताले नेपालीलाई प्रेरणा दिन्छ। दिगो पर्यटनले जनस्तरमा मित्रता विस्तार गर्दछ र कूटनीतिलाई जनताको हातमा पुर्‍याउँछ।

श्रम, सीप र सम्मानजनक आप्रवासन
सन् २०१९ मा भएको श्रम सम्झौतापछि जापानमा नेपाली कामदारहरूको संख्या बढ्दो छ। सीप–आधारित, सुरक्षित र सम्मानजनक आप्रवासनले दुवै देशलाई लाभ पुर्‍याउँछ र सांस्कृतिक विविधतालाई समृद्ध बनाउँछ।

हरित विकास र जलवायु सहकार्य
जलवायु परिवर्तनको साझा चुनौतीमा हिमाली नेपाल र प्रविधियुक्त जापानबीच हरित ऊर्जा, ऊर्जा दक्षता र प्रकृति–आधारित समाधानमा सहकार्य आवश्यक छ। यो सहकार्य विश्वकै लागि उदाहरण बन्न सक्छ।

साझा सपना र अमर मित्रता
नेपाल–जापान मित्रता समयको कठोर परीक्षामा खरो उत्रिएको छ—शान्त, स्थिर र भरोसायोग्य। यो सम्बन्ध अब दाता–ग्राहीको पुरानो सीमाबाट माथि उठेर समान साझेदारीको नयाँ युगमा प्रवेश गर्दैछ। हिमाल र सागर फरक हुन सक्छन्, तर जब मूल्य, सपना र विश्वास एउटै हुन्छ, भविष्य साझा बन्छ।

नेपाल🇳🇵–जापान 🇯🇵 सम्बन्ध अमर रहोस्!
यो पवित्र मित्रताले दुवै देशका नागरिकका मनमा आशा, भरोसा र प्रेरणाको अनन्त तरङ्ग पैदा गरिरहोस्—आज र सदाका लागि।