सिद्धार्थ गौतम,  प्रेसिडेन्ट,नेपाल डेमोक्रेसी युनियन

जनवरी ३, २०२६ मा अमेरिकी विशेष फौजी अपरेसन ‘एब्सोल्युट रिजोल्भ’ मार्फत भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलास मादुरो र उनकी पत्नी सिलिया फ्लोरेसलाई अमेरिकी नियन्त्रणमा लिइएपछि विश्व राजनीतिमा एउटा युगान्तकारी सकारात्मक परिवर्तन आएको छ। डोनाल्ड ट्रम्पको नेतृत्वमा अमेरिकाले गरेको यो साहसिक, निर्णायक र वैधानिक कारबाहीले कम्युनिस्ट–प्रकारको अधिनायकवादी शासनको अन्त्य गर्दै लोकतान्त्रिक मूल्यहरूको रक्षा र विश्वव्यापी न्यायको पक्षमा ठूलो विजय हासिल गरेको छ।

अमेरिकी मिडिया र अधिकारीहरूका अनुसार यो वैधानिक गिरफ्तारी हो, किनकि मादुरोमाथि लागुऔषध तस्करी (narco-terrorism), संगठित अपराध, हतियार तस्करी र मनी लान्डरिङका ठोस आरोपहरू वर्षौंदेखि लाग्दै आएका थिए। यी आरोपले अमेरिकामा हजारौं निर्दोष युवाहरूको ज्यान लिएको र अमेरिकी सुरक्षा संरचनालाई नै लक्षित गरेको थियो। ट्रम्प प्रशासनले यसलाई कानुन र व्यवस्थाको शक्तिशाली उदाहरण तथा वैश्विक पुलिस कारबाहीको रूपमा प्रस्तुत गरेको छ, जसले अपराधीहरूलाई विश्वको कुनै पनि कुनाबाट उम्कन नदिने स्पष्ट सन्देश दिएको छ। यो घटनाले अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थामा लोकतान्त्रिक शक्तिहरूको प्रभुत्व र अधिनायकवादी शासनहरूको अन्तर्निहित कमजोरीलाई विश्वसमक्ष उजागर गरेको छ। विश्व राजनीति अब स्पष्ट रूपमा लोकतन्त्र, न्याय र शान्तिको पक्षमा अघि बढ्दैछ। यो कारबाहीले अमेरिकाको अटल प्रतिबद्धतालाई प्रमाणित गर्छ: आफ्ना नागरिकहरूको सुरक्षा, वैश्विक स्थिरता र लोकतान्त्रिक मूल्यहरूको रक्षाका लागि कुनै सीमा वा जोखिमबाट पछि नहट्ने!

नेपाल डेमोक्रेसी युनियन (NDU) भेनेजुएलामा मादुरो नेतृत्वको शासनविरुद्ध अमेरिकाले चालेका कूटनीतिक, कानुनी, नीतिगत, आर्थिक र सैन्य कदमहरूको पूर्ण र स्पष्ट समर्थन गर्दछ। यसमा भेनेजुएलाबाट चीनतर्फ जाने पेट्रोलियम पदार्थको आपूर्ति रोक्ने रणनीतिसमेत समावेश छ। यी कदमहरूलाई हामी कुनै देश वा जनताविरुद्ध नभई कम्युनिस्ट तानाशाही, मानवअधिकार उल्लङ्घन, दण्डहीनता र अन्तर्राष्ट्रिय संगठित अपराधसँग जोडिएको शासन संरचनाविरुद्धको पूर्ण वैध र आवश्यक प्रयासका रूपमा हेर्दछौं। भेनेजुएलाको विषय सार्वभौमिकताको भावनात्मक बहसभन्दा माथि उठेर शासन प्रणालीको वैधता, लोकतान्त्रिक उत्तरदायित्व, मानवअधिकार र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनी जिम्मेवारीसँग जोडिएको गम्भीर प्रश्न हो।

भेनेजुएलाको दीर्घ सङ्कट र अमेरिकी कारबाहीको औचित्य
भेनेजुएलासँग विश्वकै सबैभन्दा ठूलो प्रमाणित तेल भण्डार भए पनि देश वर्षौंदेखि गहिरो आर्थिक, मानवीय र राजनीतिक सङ्कटमा डुबेको छ। ऊर्जा पूर्वाधारको पूर्ण क्षय, कुशासन, भ्रष्टाचार र एकदलीय दमनले जनजीवनलाई अस्तव्यस्त बनाएको छ। पछिल्ला निर्वाचनहरूमा व्यापक धाँधली र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायबाट वैधतामाथि गम्भीर प्रश्न उठेका थिए। यसै पृष्ठभूमिमा जनआक्रोश, लाखौंको पलायन र राजनीतिक अस्थिरता चरमोत्कर्षमा पुगेको थियो। विगत १५–२० वर्षमा मादुरो शासनले कुनै अर्थपूर्ण लगानी, आधुनिकीकरण वा जनकल्याणकारी सुधार गरेन, बरु जनतामाथि निर्मम दमन गर्‍यो।

भेनेजुएली जनता लामो समयदेखि यो जुलुमी शासनबाट पीडित थिए र परिवर्तनको आकांक्षा राख्थे। ट्रम्पको यो कारबाहीले उनीहरूलाई नयाँ आशा र मुक्तिको सास दिएको छ। मादुरोको बहिर्गमनबाट लाखौं भेनेजुएलीहरू खुसी छन्, किनकि यो शासनले देशलाई आर्थिक दिवालियापन र मानवीय विपत्तितर्फ धकेलेको थियो। विश्वको सबैभन्दा ठूलो तेल भण्डार भएको यो देश साउदी अरब, कतार वा यूएईजस्तै समृद्ध बन्न सक्छ। अमेरिकाले यो अवसरलाई सम्हालेको छ – पुराना अमेरिकी कम्पनीहरूका सम्झौताहरू नवीकरण गर्दै, सार्वजनिक तेल उद्योगको सुधार गर्दै आर्थिक पुनरुत्थानको बाटो खोल्दैछ। पूर्ण लोकतान्त्रिक संक्रमण नहुँदासम्म अमेरिकाले भेनेजुएलाको सुरक्षा, अर्थतन्त्र र तेल उद्योगलाई मजबुत बनाउनेछ, जुन वैश्विक स्थिरता र ऊर्जा सुरक्षाका लागि अपरिहार्य छ।

ट्रम्पको नयाँ राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीति: डोनरो सिद्धान्तको आधुनिक अवतार
यो कारबाहीले अमेरिकाले आफ्नो रणनीतिक सन्देश विश्वलाई स्पष्ट पारेको छ – पश्चिमी गोलार्धमा चीन, रूसजस्ता अधिनायकवादी शक्तिहरूको असन्तुलित विस्तार र हस्तक्षेप स्वीकार्य छैन। भेनेजुएलामा ती शक्तिहरूको बढ्दो आर्थिक–रणनीतिक उपस्थितिले अमेरिकालाई दीर्घकालीन सुरक्षा चुनौती दिएको थियो। यो अपरेसनले ती चुनौतीहरूलाई निर्णायक रूपमा सम्बोधन गरेको छ।

गत महिना घोषित ट्रम्पको नयाँ राष्ट्रिय सुरक्षा रणनीतिले क्लासिक मनरो सिद्धान्तलाई पुनर्जीवित गर्दै ‘डोनरो सिद्धान्त’ को रूपमा रूपान्तरण गरेको छ। यसमा अमेरिकाले आफ्नो प्रभाव क्षेत्रमा मात्र वर्चस्व कायम राख्दैन, बरु अमेरिकी हितविरुद्ध काम गर्ने, अवैध क्रियाकलाप फैलाउने वा वैश्विक खतरा उत्पन्न गर्ने शासनहरूविरुद्ध तत्काल र निर्णायक कारबाही गर्ने पूर्ण अधिकार राख्छ। भेनेजुएलाको यो घटना यो रणनीतिको पहिलो र पूर्ण सफल परीक्षण हो, जसले विश्वलाई सन्देश दिएको छ: अमेरिका न्याय, शान्ति र लोकतन्त्रको पक्षमा सधैं अग्रपङ्क्तिमा रहन्छ। अमेरिकामा रिपब्लिकनहरूले यो कारबाहीलाई उत्साहपूर्वक समर्थन गरेका छन् भने डेमोक्रेटहरूको विरोधी स्वरले ट्रम्पको लोकप्रियतालाई थप उचाइ दिएको छ। भेनेजुएलाको भविष्य अब अमेरिकाको कुशल नेतृत्वमा छ र स्थिति द्रुत सुधार हुने उच्च सम्भावना छ।

नेपाल डेमोक्रेसी युनियनको वैचारिक अडान र रणनीतिक आयाम
नेपाल डेमोक्रेसी युनियन यो कारबाहीलाई चीनजस्ता अधिनायकवादी शक्तिहरूको आपूर्ति शृङ्खला (supply chain) लाई रणनीतिक रूपमा अवरुद्ध गर्ने ऐतिहासिक कदमका रूपमा स्वागत गर्दछ। भेनेजुएलाको तेल चीनको अर्थतन्त्र र रणनीतिक विस्तारको प्रमुख आधार थियो। यो आपूर्तिमा कटौतीले लोकतन्त्रविरोधी वैश्विक संरचनालाई कमजोर पार्छ। यही तर्कका आधारमा इरानमाथि पनि यस्तै कदम आवश्यक छ, किनकि इरान चीनको ऊर्जा आपूर्तिको अर्को प्रमुख स्रोत हो। चीनतर्फको तेल आपूर्ति निरन्तर खुला रहँदा अधिनायकवादी शासनहरू आर्थिक रूपमा बलिया बन्दै जान्छन् र विश्व प्रजातन्त्र कमजोर हुन्छ। त्यसैले यो आपूर्ति कडाइका साथ नियन्त्रण गर्नु विश्व प्रजातन्त्रको दीर्घकालीन हित र लोकतान्त्रिक विश्व व्यवस्थाको सुरक्षासँग अटुट रूपमा जोडिएको छ। चीन नै प्रजातान्त्रिक विश्वको सबैभन्दा ठूलो र वास्तविक शत्रु हो।

ट्रम्प प्रशासनले मादुरो शासनलाई लोकतान्त्रिक वैधताविहीन, एकदलीय दमनकारी, मानवअधिकार उल्लङ्घनकारी र अन्तर्राष्ट्रिय अपराधसँग जोडिएको रूपमा सही मूल्याङ्कन गरेको छ। जब कुनै शासनले आफ्नै जनताको मौलिक अधिकार कुण्ठित गर्छ, राज्यलाई पार्टीको उपकरण बनाउँछ र अपराधलाई संरक्षण दिन्छ, त्यस्तो शासनलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले प्रश्न गर्नु र कारबाही गर्नु वैध मात्र होइन, अनिवार्य पनि हुन्छ।

भेनेजुएलामा देखिएको मोडल लोकतान्त्रिक समाजवाद होइन, बरु राज्य–पार्टी एकीकरण, प्रेस दमन, निजी क्षेत्रको विनाश र एकदलीय तानाशाहीमा आधारित कम्युनिस्ट शासन हो। अमेरिकी कारबाहीले यो भिन्नतालाई विश्वव्यापी रूपमा स्पष्ट पारेको छ। मादुरो शासन चीन, रूस र इरानको आर्थिक–सैन्य समर्थनमा टिकेको थियो। यस्तो तानाशाही–समर्थक संरचना नियममा आधारित विश्व व्यवस्थाका लागि ठूलो चुनौती हो र साना–विकासोन्मुख राष्ट्रहरूको लोकतान्त्रिक भविष्यमाथि खतरा हो।

मादुरोमाथि लागेका आरोप र कारबाही भावनात्मक नभई दण्डहीनताको अन्त्य गर्ने कानुनी प्रयास हो। लागुऔषध तस्करी र संगठित अपराध राष्ट्रिय सीमामा सीमित रहँदैनन्, त्यसैले अन्तर्राष्ट्रिय कानुनी हस्तक्षेप स्वाभाविक र न्यायोचित छ।

नेपालमा केही समूहहरूले यो कारबाहीलाई “साम्राज्यवादी हस्तक्षेप” भन्दै भावनात्मक नारा लगाउँदैछन्। NDU को स्पष्ट दृष्टिकोणमा यो शासन प्रणालीको आलोचनाबाट भाग्ने र नेपाली लोकतन्त्रलाई कमजोर पार्ने हानिकारक प्रयास हो। भेनेजुएलाको अनुभवले प्रमाणित गर्छ: विचारधारालाई संस्थाभन्दा माथि राख्दा राष्ट्र संकटमा पर्छ।

नेपालजस्ता लोकतान्त्रिक विकासोन्मुख राष्ट्रका लागि सन्तुलित विदेश नीति, संस्थागत मजबुती र नियममा आधारित अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य नै दीर्घकालीन हितको आधार हो। भेनेजुएलाको सङ्कट कम्युनिस्ट तानाशाही, कुप्रबन्धन र अन्तर्राष्ट्रिय एकान्तको परिणाम हो – यो हामी सबैका लागि चेतावनी हो।

“नेपाल डेमोक्रेसी युनियन लोकतन्त्र, मानवअधिकार र विधिको शासनको पक्षमा दृढतापूर्वक उभिन्छ। कम्युनिस्ट तानाशाही र एकदलीय दमनको स्पष्ट विरोध गर्दछ। भेनेजुएलामा अमेरिकाले चालेका कदम लोकतन्त्र र न्यायको पक्षमा गरिएको ऐतिहासिक र वैध प्रयास हुन्।”
— सिद्धार्थ गौतम, प्रेसिडेन्ट, NDU

“नेपालजस्तो लोकतान्त्रिक राष्ट्रले भेनेजुएलाको बाटो कहिल्यै अपनाउनु हुँदैन। संस्थागत मजबुती र मूल्य–आधारित परराष्ट्र नीति नै हाम्रो दीर्घकालीन सुरक्षा र समृद्धिको आधार हो।”
— नेपाल डेमोक्रेसी युनियन

अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिक्रिया र एकध्रुवीय विश्वको यथार्थ
युरोपेली राष्ट्रहरूले यो कारबाहीलाई मौन समर्थन दिएका छन्, लोकतान्त्रिक संक्रमणको आवश्यकतामा जोड दिँदै कुनै आलोचना गरेका छैनन्। अष्ट्रेलियाले पनि सकारात्मक प्रतिक्रिया दिएको छ। भारतले अमेरिकाविरुद्ध कुनै निन्दा गरेको छैन, बरु सामान्य चिन्ता मात्र व्यक्त गरेको छ – जुन उसको नियमित शैली हो। यो प्रतिक्रियाले भारतको ग्लोबल साउथ नेतृत्वको दाबीलाई थप कमजोर बनाएको छ। चीन र रूसले विरोध गरेका छन्, तर यो कारबाहीले तिनलाई स्पष्ट सन्देश दिएको छ: अमेरिका आफ्नो प्रभाव क्षेत्रमा कुनै हस्तक्षेप सहँदैन।

बहुध्रुवीय विश्वको भ्रम राख्नेहरू पूर्ण गलत साबित भएका छन्। यो स्पष्ट अमेरिका–नेतृत्वित एकध्रुवीय विश्व हो, जहाँ अमेरिका न्याय, शान्ति र लोकतन्त्रका लागि जे आवश्यक ठान्छ, त्यही गर्छ। ट्रम्पको अडान अटल छ: “रोक्न सक्छौ भने रोकेर देखाऊ, म विश्वलाई सुरक्षित बनाउँछु!”

साना राष्ट्रहरूका लागि पाठ र नेपालको सन्दर्भ
यो घटनाले साना राष्ट्रहरूलाई स्पष्ट सन्देश दिएको छ: आन्तरिक सुशासन, लोकतान्त्रिक वैधता र जनउत्तरदायित्व कमजोर हुँदा बाह्य दबाब र हस्तक्षेपको जोखिम बढ्छ। निर्वाचन जित्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन, शासन निरन्तर जनप्रति जवाफदेही हुनुपर्छ। नेपालमा देखिएका सामाजिक–राजनीतिक असन्तोषहरू मुख्यतः आन्तरिक कारणजन्य छन्। यिनलाई सम्बोधन गर्दै लोकतान्त्रिक संस्थाहरूलाई मजबुत बनाउनु आजको आवश्यकता हो। विश्व राजनीति शक्ति र लोकतन्त्रको संयोजन हो – साना राष्ट्रहरूको सुरक्षित बाटो सुदृढ लोकतन्त्र, सुशासन र मूल्य–आधारित परराष्ट्र नीति नै हो।

निष्कर्ष: लोकतन्त्रको रक्षा र नयाँ युगको शुरुआत
लोकतन्त्रको रक्षा रणनीतिक, कठोर र निर्णायक निर्णयबाट मात्र सम्भव हुन्छ। चीन र उसका सहयोगी अधिनायकवादी शासनहरूको आर्थिक आधार कमजोर नपारेसम्म विश्व प्रजातन्त्र दीर्घकालमा जोखिममा रहन्छ। भेनेजुएलाको यो घटनाले यो यथार्थलाई विश्वसमक्ष राखिदिएको छ।

ट्रम्पलाई मजाक ठान्नेहरू आज लज्जित छन्। अमेरिका विश्वको सबैभन्दा शक्तिशाली राष्ट्र हो – ठूलो अर्थतन्त्र, असीमित स्रोत र कुशल नेतृत्वका साथ। ट्रम्पले कम्युनिस्ट तानाशाहीको अन्त्य गरेर एउटा राष्ट्रलाई अधिनायकवादबाट मुक्त गरेका छन्। अब मेक्सिको, इरान वा अन्य चुनौतीहरूको सामना गर्न तयार छन्। ग्रिनल्याण्ड, पनामा नहरजस्ता रणनीतिक मुद्दामा उनको दृष्टि मजाक होइन, दूरदर्शिता हो। इजरायल, अर्जेन्टिनाजस्ता सहयोगीहरूले पूर्ण समर्थन दिएका छन्। ट्रम्पले विश्वको अस्थिरतामा स्थिरता थपेका छन् – अब शान्ति, न्याय र समृद्धिको नयाँ युग शुरु भएको छ!

यो कारबाहीले प्रमाणित गरेको छ: अमेरिका विश्वको सच्चा संरक्षक हो, जसले लोकतन्त्र, न्याय र मानवताको रक्षाका लागि सधैं अग्रणी भूमिका निर्वाह गर्छ। ट्रम्पको यो विजयी यात्रा इतिहासमा स्वर्णिम अक्षरले लेखिनेछ!

भेनेजुएलामाथि अमेरिकी कारबाहीलाई भावनात्मक नाराबाट होइन, दीर्घकालीन रणनीतिक, कानुनी र लोकतान्त्रिक मूल्यको सन्दर्भबाट बुझौं। कम्युनिस्ट तानाशाहीको अन्त्य जनताको मुक्ति हो। नेपाल डेमोक्रेसी युनियन भेनेजुएलाको यो बाटो नेपालले कहिल्यै नअपनाओस् भन्ने पक्षमा दृढ छ।